Opinie

Populisten maken veel Democratische Energie los

In de visie van deugmensen misleiden populisten het publiek met onwaarheden, zij bewandelen de ‘verkeerde weg’ in de mars naar hogere doelen. Ze zijn derhalve fout, juist omdat zij voor zichzelf en hun omgeving opkomen en daarom geen gevolg geven aan de veelal heilloze utopische ideeën van opportunistische zelfbenoemde leiders. Plannen waarbij groepen van hun identiteit worden beroofd waardoor zij zich niet meer geborgen weten binnen hun clan. Denk aan de wijk Duindorp, aan Groningen (aardgas), Catalonië (corrupte centrale overheid), Italië (corruptie, massa-immigratie), Duitsland (AfD, massa-immigratie) en Denemarken. Direct en indirect voortvloeiend uit de politieke capriolen van de ongekozen Europese Commissie en daarin gesteund door de Europese Raad van regeringsleiders. Macron’s ‘en Marche!’ daarentegen is dan weer goed. Populisten simplificeren complex gepresenteerde zaken tot een Ja of Nee en zouden daarbij geen andere wegen aangeven. Echter, alleen als je boven de stof staat kan je deze simpel uitleggen. Het debat hierover leidt tot verdere inzichten. Overigens, mijn eerste wiskundeleraar wist eenvoudige algebra onbegrijpelijk te maken en ging de politiek in.

In zijn boek ‘The People vs Democracy‘ beschrijft Yascha Mounk dat juist populisten de democratische energie losmaken die nodig is voor het bestendigen van onze wankele liberale democratie. Waarmee een dam wordt opgeworpen tegen de tendens naar ondemocratisch liberalisme of non-liberale democratie, waarin autoritaire populisten goed gedijen. Beroepsdemocraten denken zo complex dat het magie wordt, zo kenmerkend voor religies.
Zelfs president Macron begreep dat de Brexit -evenals de verkiezingsuitslag in Italië, Polen, Oostenrijk en Hongarije- een ‘wake-up call’ is, maar niemand in Brussel of Berlijn luistert. Gevolg is dat de EU een van haar grootste bijdragende leden (het VK) en het grootste deel van Midden- en Oost-Europa (met name de Visegrad-groep) van zich heeft vervreemd. De uitgesproken sombere stemming in de mediterrane landen bereikt nu ook noordelijk Europa. Toch brengt de vaststelling van Mounk dat juist populisme de democratie aanjaagt bij politici geen zelfreflectie teweeg. Terwijl in een relatie vervreemding de opmaat is tot ruzie, wantrouwen en uiteindelijk een scheiding. Dus dat belooft nog wat.

Zijn wij niet allen populisten

Op nationale schaal zien we het verschijnsel van autoritair populisme ook, sprekend is de voorgenomen intrekking van de Wet Raadgevend Referendum. Deze wet was bedoeld als opmaat naar een Correctief of Bindend referendum, iets dat jammerlijk in het parlement de nek werd omgedraaid. De draai hierna van D66 van voor naar tegen een referendum toonde hoezeer Pechtold, als ooit Wim Kok ook deed, zijn ideologische donsveertjes afschudde. Zijn houdbaarheidsdatum is verlopen en ruim een-derde van de D66-leden, als Boris van der Ham (Opfrissing) en Jan Terlouw, verzet zich tegen de uitverkoop van de kroonjuwelen. Overigens is twee-derde van de kiesgerechtigden voor behoud van het referendum, aldus de MSM.
In een reflex werd van der Ham betitelt als een populist die uit is op het leiderschap van D66. Boris stelt slechts dat referenda een essentieel onderdeel zijn van een democratie omdat zij de nodige democratische energie losmaken, politici scherp houden en complex gemaakte zaken terugbrengen tot inhoudelijk debatwaardige proporties. In landen als Zwitserland en Ierland wordt dit ‘constructieve referenda’ genoemd, omdat zij tevens richting geven aan hoe het dan wel zou moeten of kunnen. Hoe helder kan het zijn, uitgerekend het Oekraïne- en Sleepwetreferendum maakten een brede maatschappelijke discussie los hoe het verder zou moeten. De aanloop naar het Donorreferendum heeft inmiddels het zelfde effect, liberaal-democratischer kan het niet.

D66 senaatsleider Thom de Graaf stelt dan ook dat (1) hij voorstander is van zo’n ‘constructief referendum’, (2) een referendum bottom-up en niet top-down dient te zijn en (3) het Ierse abortus referendum is top. We zijn het eens, precies wat onze laatste twee referenda waren, geen balletje-balletje.

Toch zijn er voorstanders van de Wet Intrekking van de Wet Raadgevend Referendum. Ondanks de mening van de experts is geen sprake van stelen uit eigen huis (eerst referenda optuigen en dan verduisteren) en het al dan niet gestolen goed wordt immers vervangen door een voornemen om te gaan nadenken over een constructief referendum naar Zwitsers en Iers model. Ofwel nadenken over iets dat je zojuist hebt gestolen en in de politieke kliko hebt gedumpt. Hoe krom kan je het maken.

Wijlen mijn grootvader leerde mij denken via tegeltjeswijsheden. Drie ervan zijn hier toepasselijk:

  1. Vertrouw op vorst nog vrind, want zij draaien als de wind;
  2. Veel beloven, weinig geven, doet dwaze mensen in vreugde leven;
  3. Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen.

You Might Also Like